‘Maak pensioenfondsen toegankelijk voor zelfstandigen’

Geschreven op 25 april 2018 door Bron: nrc.nl

Marianne Thyssen wil pensioen en verzekeringen verplichten voor zelfstandigen.

Worden zzp’ers verplicht te gaan sparen voor hun pensioen en verzekerd te zijn tegen arbeidsongeschiktheid? Nederlandse vakbonden pleiten er al langer voor. Tevergeefs: het kabinet-Rutte III voelt niets voor zo’n verplichting. Maar nu krijgen de bonden steun uit onverwachte hoek.

Ook de Europese Commissie wil dat alle werkende Europeanen – werknemers, uitzendkrachten en zelfstandigen – altijd verzekerd zijn tegen arbeidsongeschiktheid en ziekte. En dat ze allemaal pensioen opbouwen.

Vorige maand kwam de Belgische Eurocommissaris Marianne Thyssen (Sociale Zaken) met haar voorstel „om de toegang tot de sociale bescherming voor alle werknemers en zelfstandigen te verbeteren”. Daarin staat ook het verplichte pensioen en de verplichte verzekeringen voor zelfstandigen. 

Thyssen hoopt dat de ministers van Sociale Zaken van alle EU-landen met haar voorstel instemmen. „Het kan paternalistisch klinken: je moet je altijd verzekeren. Jonge mensen denken misschien: mij overkomt niets. Maar soms gebeurt dat wél.”

Nederland is tegen haar voorstel, schreef minister Stef Blok (Buitenlandse Zaken, VVD) onlangs aan de Tweede Kamer. Het kabinet vindt dat Brussel zich niet moet bemoeien met dit onderwerp. Ook vindt het dat zelfstandigen zelf moeten kunnen kiezen of een verzekering of pensioenregeling „goed bij hen past”.

Thyssen snapt dat ondernemers soms risico willen nemen en er dus bewust voor kiezen onverzekerd te blijven, of nog even te wachten met hun pensioenopbouw, omdat ze voorrang willen geven aan investeringen in hun bedrijf. Maar ze ziet ook steeds meer schijnzelfstandigen, die eigenlijk een verkapt dienstverband hebben. In Nederland wordt dan vaak gewezen naar de maaltijdbezorgers van Deliveroo.

Ondergrens

„Als straks één op de vier werkenden een zelfstandige is of op een kwetsbaar contract werkt en zij zijn niet gedekt zoals normale werknemers”, zegt Thyssen, „dan erodeert onze sociale bescherming”. Want als zij tóch ziek worden, op wie vallen ze dan terug? „Heel dikwijls op die maatschappij. Als iedereen bij zo’n verzekering is aangesloten, dan is het ook het betaalbaar.”

In november spraken EU-leiders af dat ze in Europees verband meer werk zouden maken van een ‘sociaal Europa’. Er werden twintig principes uitgesproken waar elk EU-land naar zou moeten streven, zoals gelijke kansen, eerlijke lonen en ontslagbescherming. Concreet werden die principes niet – laat staan bindend – want sociaal beleid is formeel een nationale bevoegdheid.

Ook het Commissievoorstel over sociale zekerheid voor zelfstandigen is niet bindend. Het gaat om een ‘aanbeveling’. De ministers van Sociale Zaken moeten gezamenlijk besluiten of ze die aanbeveling overnemen – daar is unanieme overeenstemming voor nodig. En dan nog zijn de ministers niet verplicht het om te zetten in nationale wetgeving. Toch vindt Thyssen het goed om als EU-landen een niet-bindende „ondergrens af te spreken”. Want dát er iets moet veranderen, is voor haar duidelijk. 

Thyssen vindt het gek dat veel Nederlandse zzp’ers niet eens de mogelijkheid hebben om aanvullend pensioen op te bouwen via de reguliere pensioenfondsen voor werknemers. Er is weliswaar een basispensioen in de vorm van AOW, zegt Thyssen, „maar velen hebben niet genoeg geld voor aanvullende pensioenspaarregelingen. Veel zelfstandigen bouwen daarom geen aanvullend pensioen op of kopen slechts gedeeltelijke bescherming via een verzekeraar”. Wat Thyssen betreft moet Nederland „daar eens naar kijken”.

Europese Arbeidsautoriteit

De Europese Commissie kwam vorige maand ook met het voorstel om een Europese Arbeidsautoriteit op te richten. Die instantie, met ongeveer 140 werknemers, zou nationale arbeidsinspecties moeten ondersteunen in de aanpak van misbruik en fraude op de arbeidsmarkt. Dit plan lijkt meer kans te maken, alleen al omdat hier geen unanimiteit onder de lidstaten voor nodig is.

Nu heeft elk land zijn eigen arbeidsinspectie, zegt Thyssen. „En zij botsen soms op de grenzen, letterlijk en figuurlijk. De samenwerking tussen handhaving van verschillende landen verloopt niet altijd zo goed als zou moeten.”

Bij het Europese agentschap moeten ‘verbindingsofficieren’ uit verschillende landen met elkaar gaan samenwerken. „Daardoor moet de communicatie beter gaan verlopen en de samenwerken effectiever worden”, zegt Thyssen. Ze kunnen gezamenlijk inspecties uitvoeren. En bij conflicten tussen inspecties kan de Arbeidsautoriteit bemiddelen.

‘Papierschuivers’

Nu werken arbeidsinspecties uit verschillende landen ook al samen, maar dat gaat lang niet altijd soepel. Elk land heeft zijn eigen prioriteiten. Daar komt bij dat in meerdere landen, ook in Nederland, is bezuinigd op de inspectie, waardoor daar toch al extra scherp moet worden gekozen waar ze zich op richten. 

Vakbond FNV heeft er weinig vertrouwen in dat dit voorstel voor een Europese inspectie veel gaat verbeteren, omdat het vooral gaat coördineren en ondersteunen. FNV-vicevoorzitter Tuur Elzinga hoopte op een „tijger met tanden”, zei hij. Maar in dit voorstel ziet hij slechts „een kennisbank met papierschuivers”. „Geen enkel frauduleus bedrijf wordt hier bang van.”

Maar juist de nationale regeringen hebben geen behoefte aan een machtige Europese inspectie, zegt Thyssen. „Zij willen niet dat wij de zaak overnemen. Wél dat we ondersteunen en logistiek bieden.” Als de arbeidsinspecteurs uit allerlei landen straks op één gang moeten samenwerken, „zal het vertrouwen groeien”, zegt de Eurocommissaris. „En dan zal het allemaal veel positiever en sneller gaan lopen.”

Wat als er dan landen zijn die niet willen meewerken aan een opsporingsverzoek van die arbeidsautoriteit? Kan er dan op zijn minst aan naming en shaming worden gedaan? „Dat kan altijd”, zegt Thyssen, „maar dat zal niet per se de autoriteit zelf zijn.” Ze noemt bijvoorbeeld de vakbonden, die de misstanden vaak doorgeven aan de inspectie. „De sociale partners, maar ook concurrenten, zullen vast een oogje in het zeil houden. Het is niet zo dat álles vanuit Europa gecontroleerd moet worden.”